Học hạnh chư Phật và Bồ-tát từ những việc nhỏ
Làm sao một người bình thường học theo hạnh nguyện của Phật Dược Sư và Bồ-tát Dược Vương? Câu trả lời của Hòa thượng Thích Trí Quảng: bắt đầu từ việc biết mình, biết người và làm điều vừa sức.
Biên soạn: Ban biên tập
Cập nhật 5 phút đọc
Chư Phật và Bồ-tát thường được kể bằng những đại nguyện rất lớn, nên người bình thường dễ nghĩ rằng việc “học theo” nằm ngoài khả năng của mình. Trong một bài giảng đăng trên Giác Ngộ, Hòa thượng Thích Trí Quảng trả lời theo hướng ngược lại: học theo bắt đầu từ chỗ rất gần, là biết mình đang ở đâu, người trước mặt cần gì, và việc nào mình làm được ngay. Trang này đặt lời giảng ấy cạnh kinh văn và các nguồn khác để bạn thấy nó bắt đầu từ đâu.
Hạnh nguyện của Phật Dược Sư
Kinh Dược Sư, bản chữ Hán do ngài Huyền Trang dịch, kể rằng khi còn tu hạnh Bồ-tát, Ngài phát mười hai đại nguyện. Trong bản tiếng Việt đăng trên Phật giáo Việt Nam (bài “12 đại nguyện của Đức Phật Dược Sư Lưu Ly”), cả mười hai nguyện đều mở đầu bằng “Nguyện con sau này, khi được tuệ giác vô thượng”, rồi mới nêu việc sẽ làm. Bản Việt dịch của Hòa thượng Thích Huyền Dung dùng chữ khác, như “khi chứng Đạo Bồ Đề”, nhưng cũng đặt điều kiện ấy ở đầu mỗi nguyện. Nhiều nguyện hướng đến người thiếu thốn: người không đủ vật dụng, người bệnh không nơi nương tựa, người đói, người thiếu áo mặc.
Bài trên Phật giáo Việt Nam cũng ghi rằng nhiều người có thói quen tụng kinh Dược Sư để cầu an trong các tháng Giêng, 5 và 9. Bài giảng của Hòa thượng Thích Trí Quảng nhấn vào một điều khác: các Đức Phật đều có chung hạnh nguyện là thành Phật để cứu độ chúng sinh, và người Phật tử muốn noi theo cần biết mình bắt đầu từ đâu. Trang này đi theo hướng thứ hai và không bàn đến việc tụng kinh có ứng nghiệm hay không.
Biết mình, biết người trước khi giúp
Theo Hòa thượng, chưa thành Phật mà muốn cứu độ hết chúng sinh là việc rất khó. Hòa thượng kể rằng thuở trẻ, khi đọc kinh Đại thừa, ngài cũng từng nghĩ chỉ cần muốn cứu chúng sinh là đủ, quên rằng mình chưa cứu được mình thì chưa thể cứu người. Hòa thượng Thích Trí Tịnh khi ấy nhắc: thương chúng sinh là tốt, nhưng muốn giúp thì phải hiểu họ. Hiểu ở đây là biết tính cách, nghiệp, ham muốn và năng lực của họ, đồng thời nhìn đúng thực tế của chính mình. Không hiểu mà cứ lao vào giúp thì kết quả hiếm khi tốt, đôi khi còn làm hại chính mình. Hòa thượng Trí Quảng kể thêm một lời dặn khác của Hòa thượng Trí Tịnh: biết rõ một việc rồi vẫn phải cân nhắc có nên nói hay không và nói với ai.
Đi từng bậc thang
Hòa thượng ví việc học theo như bước lên các bậc thang. Bài giảng nêu nhiều bậc; trang này chỉ nói hai bậc đầu, là phần gần với đời sống hằng ngày.
Bậc thứ nhất là làm người tốt. Theo bài giảng, nền tảng là quy y Tam bảo và giữ năm giới, trong đó có thái độ rất cụ thể với của cải: những gì không thuộc về mình thì không lấy. Hòa thượng lấy ví dụ nhặt được túi tiền của người đánh rơi. Người tham sẽ tìm lý do để giữ, còn người tốt nghĩ đến nỗi lo của người mất và tìm cách trả lại. Hòa thượng cũng nói lòng tham vượt quá khả năng là nguồn của nhiều khổ não, còn sống với những gì mình có thì nhẹ nhõm hơn.
Bậc thứ hai là người sống thanh thoát, không để tham và giận chi phối. Hòa thượng dùng hình ảnh “chư thiên” để chỉ người sống không tham, không giận, nhìn sự việc sáng suốt. Ở bậc này mới nói đến chuyện giúp người cho đúng cách: giúp lúc người ta ngặt nghèo, và giúp sao cho họ đứng dậy được, như đỡ học phí cho một em học trò nghèo mà chăm học, chứ đừng tạo ra sự lệ thuộc. Còn với người lợi dụng lòng tốt, giúp mãi chỉ khiến cả hai đi xuống. Hòa thượng còn gợi ý thử lòng mình bằng cách bước ra sống với đời để xem mình phản ứng thế nào trước người khó tính. Theo Hòa thượng, nếu gặp hoàn cảnh ngang trái mà vẫn thanh thản được thì đó là thành công trong tu tập.
Bồ-tát Dược Vương và việc nhỏ
Từ điển Phật học của Phật giáo Việt Nam, ở mục Dược Vương Bồ-tát, mô tả đây là vị Bồ-tát đem thuốc đến chữa cả bệnh thân lẫn bệnh tâm của chúng sinh. Theo kinh Pháp Hoa (phẩm Dược Vương Bồ-tát bản sự), trong tiền kiếp Ngài có tên Nhất thiết chúng sinh hỷ kiến. Hòa thượng Trí Quảng giải tên ấy là “ai cũng muốn thấy”, và đọc nó một cách gần gũi: ai cũng muốn gặp vì vị Bồ-tát giúp giải quyết khó khăn của người khác.
Hòa thượng kể kinh nghiệm của mình ở Phật học đường: thấy nhà bếp quá nhiều bát đĩa mà ít người rửa, Hòa thượng nhận phần việc ấy thay vì nghỉ trưa, và về sau những người làm bếp vui mừng mỗi khi gặp. Với Hòa thượng, việc nhỏ làm đúng lúc, không phải phần của mình nhưng giúp được người, chính là cách học hạnh Bồ-tát. Hòa thượng cũng nói đọc kinh mà không làm theo thì khó có kết quả.
Làm gì từ hôm nay
- Bắt đầu từ bậc thang đầu: nhận những gì thuộc về mình, trả lại những gì không phải của mình.
- Trước khi giúp, hỏi người kia cần gì và xem mình làm được đến đâu. Việc nhỏ làm trọn thường tốt hơn lời hứa lớn.
- Thấy việc chung có người thiếu tay, thử làm một phần trong thời gian rảnh của mình.
- Sau khi giúp, tự hỏi việc ấy có thật sự giúp người nhận đứng vững hơn không.
Các gợi ý trong mục này là cách đọc của người viết, không phải lời kinh nguyên văn. Nếu bạn muốn đi sâu, hãy đọc kinh Dược Sư và hỏi một người hướng dẫn mà bạn tin cậy.
Nguồn tham khảo
Đã kiểm tra ngày 30 tháng 10, 2026.
- Học theo hạnh của chư Phật và Bồ-tát: Hòa thượng Thích Trí Quảng, Giác Ngộ Online
- Kinh Dược Sư (Việt dịch: Hòa thượng Thích Huyền Dung), Phật giáo Việt Nam
- 12 đại nguyện của Đức Phật Dược Sư Lưu Ly, Phật giáo Việt Nam
- Dược Vương Bồ-tát (Từ điển Phật học), Phật giáo Việt Nam