Chuyển đến nội dung

Chùa Bà Đá, Hà Nội

Chùa Bà Đá (Linh Quang tự) ở số 3 phố Nhà Thờ, gần hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội: lịch sử, kiến trúc và nơi đặt trụ sở Ban Trị sự Phật giáo thành phố.

Biên soạn: Ban biên tập

Cập nhật 7 phút đọc

Sân chùa Bà Đá với ngôi nhà mái ngói đỏ, hai bên có lư hương đá và đèn đá, cây xanh phủ bóng phía trên.
Sân chùa Bà Đá, Hà Nội. Ảnh: Tango7174 · CC BY-SA 4.0

Chùa Bà Đá, tên chữ là Linh Quang tự, nằm ở số 3 phố Nhà Thờ, Hà Nội, cách hồ Hoàn Kiếm chừng một trăm mét. Lối vào chùa là một ngõ nhỏ giữa khu phố cổ; theo Ngày Nay, du khách phải để ý kỹ mới nhận ra cổng chùa. Đây là nơi đặt trụ sở Ban Trị sự Phật giáo thành phố, đồng thời là nơi đặt Trường Trung cấp Phật học Hà Nội. Nếu bạn quan tâm đến lịch sử và đời sống Phật giáo của Thủ đô, chùa là một điểm dừng đáng biết.

Lịch sử

Các nguồn không thống nhất về năm chùa được dựng. Theo bài đăng trên Phật Sự Online, dựa vào bia bảng và truyền phả, chùa lúc đầu mang tên Sùng Khánh, lập năm 1056 dưới triều vua Lý Thánh Tông. Giác Ngộ Online (2010) lại viết chùa được xây từ thế kỷ XVII, còn Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, trong một buổi thuyết giảng năm 2020, cho rằng chùa hình thành vào khoảng thời Hậu Lê. Vì vậy trang này không ghi một năm khởi dựng duy nhất.

Theo truyền thuyết được Giác Ngộ Online ghi lại, vào thời Hồng Đức (1470–1498) nơi này chỉ còn là một am tranh. Người dân đào được một pho tượng đá hình người phụ nữ và lập bàn thờ, nhưng sau đó tượng bị mất. Vào cuối thời Lê Trịnh (1767–1782), lúc người ta đào đất quanh vườn chùa, người ta tìm lại được pho tượng, cho là tượng Phật bà và rước vào chùa thờ; từ đó chùa mang tên Bà Đá. Các bản kể khác nhau ở chi tiết. Phật Sự Online kể thêm rằng bức tường xây lên lại đổ, còn trong buổi thuyết giảng năm 2020, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm kể tượng được tìm thấy khi đào móng xây tường chùa và vẫn nguyên vẹn sau trận cháy năm 1786.

Từ các nguồn kể trên, bạn có thể thấy một số mốc sau:

  • Tháng 6 âm lịch năm Bính Ngọ (1786): quân Tây Sơn vào Thăng Long, chùa bị cháy, dân làng dựng tạm một ngôi chùa bằng tranh tre.
  • 1793: Hòa thượng Khoan Giai (Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm ghi là Khoan Nhai) về trụ trì và xây lại chùa. Về tên Linh Quang tự, Phật Sự Online cho biết chùa đổi hiệu vào dịp này; còn theo Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, tên ấy được đặt khi chùa được dựng lại sau trận cháy năm 1786, nhờ gia đình ông Đỗ Bá Ngân.
  • 1821: tổ Giác Vượng kế đăng (là vị tổ thứ hai của chùa, theo Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm). Theo Giác Ngộ Online, nhờ công đức của thập phương, chùa được xây rộng lớn hơn, làm thêm hành lang, tăng phòng và khách xá.
  • Từ năm 1922: theo Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, tổ Tâm Thịnh kế đăng trụ trì; tổ có công mở trường dạy học và vận động Tăng Ni cùng chư Tăng các nơi ở miền Bắc góp sức khắc ván để in bộ kinh Đại Bảo Tích.

Theo Giác Ngộ Online, thiền phái Lâm Tế từng lấy chùa làm chốn tổ. Phật Sự Online cho biết hiện nay cả hai phái Tào Động và Lâm Tế cùng truyền đạo mạch của chùa. Cũng theo Giác Ngộ Online, trong kháng chiến chống Pháp, cán bộ Việt Minh qua lại chùa như một cơ sở của mình. Phật Sự Online cho biết Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm chùa hai lần, lần thứ hai vào ngày 5/1/1946.

Về phía Giáo hội, từ khi Hội Phật giáo Thống nhất Việt Nam thành lập (tháng 5 năm 1958), chùa là nơi đặt Ban Liên lạc Phật giáo Hà Nội. Khi Giáo hội Phật giáo Việt Nam ra đời (tháng 11 năm 1981), chùa chuyển thành trụ sở của Thành hội, nay là Ban Trị sự Phật giáo thành phố. Từ năm 1992, chùa mở khóa đầu tiên của lớp Trung cấp Phật học Hà Nội. Theo Ngày Nay, ngày 23/5/2005 Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội xếp hạng chùa là di tích kiến trúc nghệ thuật. Năm 2010, Giác Ngộ Online đưa tin chùa tổ chức lễ khởi công trùng tu, dự kiến xong trước Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội.

Kiến trúc và những điểm nên xem

Theo Giác Ngộ Online, chùa không có tam quan như nhiều chùa khác; lối vào chỉ là một ngõ hẹp có độ sâu chừng 9 mét, và mặt chùa hướng về phía Bắc. Theo Ngày Nay, cổng chùa nhỏ nằm ẩn sau tán cây bồ đề, có tên chùa viết nổi bằng chữ quốc ngữ và hai bên có một đôi câu đối bằng chữ Hán.

Cổng chùa Bà Đá: cánh cửa gỗ mở hé nhìn vào lối đi lát đá, hai bên có câu đối chữ Hán trên nền đỏ, phía trên là biển “Chùa Bà Đá”.
Cổng chùa Bà Đá ở Hà Nội. Ảnh: Trung geo · CC0

Qua lối vào là khuôn viên khép kín gồm tiền đường năm gian, thượng điện bốn gian, cùng khu nhà thờ Tổ và nhà thờ Mẫu. Theo Giác Ngộ Online, một nét đáng chú ý của chùa là mái hiên thấp đỡ bằng bốn cột đá nhỏ, trên cột chạm hoa văn mềm mại tả cảnh bốn mùa và tứ quý.

Theo Giác Ngộ Online, bên trong là nhiều tượng gỗ sơn son thếp vàng. Hàng trên có tượng Tam thế, bên dưới là Di Đà tam tôn, rồi tượng Đức Phật Thích Ca niêm hoa với Bồ-tát Văn Thù và Phổ Hiền hai bên, và Tòa Cửu Long ở hàng dưới. Bái đường không đặt tượng Hộ Pháp như ở nhiều chùa, nhưng trên hai bên tường gắn nhiều bia hậu.

Chùa còn giữ một số di vật có niên đại, như tám tấm bia đá thời Nguyễn (trong đó bia dựng năm Tự Đức 3, tức 1850, chép lại sự tích chùa và việc tu sửa), hai quả chuông đồng đúc năm 1873 và 1881, và một khánh đồng đúc năm 1842, theo bài của Ngày Nay.

Khi đến viếng

Như ở các ngôi chùa khác, bạn nên mặc trang phục kín đáo, lịch sự, giữ lời nói nhỏ nhẹ và đi lại chậm rãi. Khi muốn chụp ảnh, hãy chú ý không làm phiền người đang lễ Phật hay tụng kinh, và nên hỏi ý kiến trước khi chụp chư Tăng Ni. Nếu đi cùng trẻ nhỏ, bạn có thể nhắc các em giữ trật tự trong khu chánh điện. Xem thêm gợi ý chung ở Học hạnh chư Phật và Bồ-tát từ những việc nhỏ.

Vì chùa cũng là nơi làm việc của Ban Trị sự và có trường hạ trong mùa an cư, bạn nên nhớ rằng đây không chỉ là điểm tham quan mà còn là nơi tu học của chư Tăng Ni.

Lễ hội trong năm

Chưa có nguồn nào nêu lịch lễ cố định của chùa, nên trang này không liệt kê ngày lễ thường niên. Điều bản tin ghi lại là mùa an cư kiết hạ năm 2025 (Phật lịch 2569), khi chùa có trường hạ. Theo Phật Sự Online, sáng 29/8/2025 (7/7 âm lịch), chư hành giả tổ chức lễ tạ pháp, khép lại mùa an cư kiết hạ năm 2025, với 71 Tăng Ni hành giả và Phật tử địa phương tham dự.

Về ý nghĩa các ngày lễ lớn của Phật giáo, bạn có thể đọc trang Lễ Phật đản và Lễ Vu lan.

Đường đi

Chùa ở số 3 phố Nhà Thờ, phường Cửa Nam, Hà Nội, theo bản tin ngày 29/8/2025 của Phật Sự Online (các bản tin năm 2024 ghi chùa thuộc quận Hoàn Kiếm). Theo Ngày Nay, chùa nằm gần Nhà thờ Lớn và chỉ cách hồ Hoàn Kiếm khoảng một trăm mét. Vì cổng chùa nhỏ, nằm ẩn sau tán cây, bạn nên để ý số nhà khi tìm. Bạn có thể dùng liên kết bản đồ trong khung thông tin để xem vị trí.

Hoạt động được ghi nhận

  • 21/12/2024 (21/11 âm lịch năm Giáp Thìn): theo Phật giáo Hà Nội, Ủy ban Hòa bình Việt Nam cùng Ủy ban Hòa bình thành phố và Ban Trị sự Phật giáo thành phố làm lễ cầu siêu tại chùa, tưởng nhớ các liệt sĩ và nạn nhân bị thiệt mạng trong đợt bom B52 ở Hà Nội tháng 12 năm 1972.

Nguồn tham khảo

  1. Hà Nội: Lễ cầu siêu anh hùng liệt sĩ và các nạn nhân thiệt mạng trong đợt thảm sát B52 tại chùa Bà Đá, Phật giáo Hà Nội, kiểm tra ngày 27 tháng 10, 2026
  2. Linh thiêng ngôi chùa cổ, nơi Bác Hồ nhắn "việc Phật không xa rời việc thế gian", Phật Sự Online, kiểm tra ngày 30 tháng 10, 2026
  3. Hà Nội: HT.Thích Bảo Nghiêm thuyết giảng về lịch sử chùa Bà Đá, Phật Sự Online, kiểm tra ngày 30 tháng 10, 2026
Xem thêm 3 nguồn
  1. Chùa Bà Đá và những dấu tích văn hóa đất Thăng Long, Giác Ngộ Online, kiểm tra ngày 30 tháng 10, 2026
  2. Chùa Bà Đá: Ngôi chùa ngàn năm tuổi giữa lòng phố cổ Hà Nội, Ngày Nay, kiểm tra ngày 30 tháng 10, 2026
  3. Trang nghiêm Lễ tạ pháp tại trường Hạ chùa Bà Đá, Phật Sự Online, kiểm tra ngày 30 tháng 10, 2026